We komen opnieuw langs dezelfde plekken, maar niet meer als dezelfde persoon.

Foto van Paul Richards via Unsplash

Het idee dat tijd zich als een rechte lijn voortbeweegt voelt voor veel mensen vanzelfsprekend. Het verleden ligt achter ons, de toekomst voor ons, en het leven beweegt zich stap voor stap vooruit. 

Herstel of heling wordt binnen dit tijdsbeeld vaak gezien als een beweging van punt A naar punt B. Je gaat van ziek naar gezond, van trauma naar verwerking. Wanneer oude pijn dan terugkomt kan dat voelen als falen. Een terugval lijkt dan een stap terug in de tijd, alsof de lijn van herstel wordt onderbroken.

Maar dit lineaire tijdsbegrip is slechts één manier om naar tijd te kijken. Andere tijdsbegrippen kunnen soms beter aansluiten bij hoe we ervaringen van trauma, verlies en herstel werkelijk beleven.

Veel niet-westerse en inheemse culturen hanteren een cyclisch tijdsbesef. Tijd wordt daarin niet gezien als een rechte lijn maar als een terugkerende beweging. Zoals de seizoenen die telkens opnieuw komen, rituelen die zich herhalen, of de cyclus van leven en dood. 

Vanuit een cyclisch tijdsbesef hoeft de terugkeer van oude pijn niet te betekenen dat je weer terug bent bij af. Het kan ook betekenen dat je dezelfde pijn opnieuw tegenkomt, maar telkens vanuit een andere plek. De beweging van herstel lijkt dan minder op een rechte lijn en meer op een spiraal, waarin herhaling en verdieping samenkomen.

Zo ervaar ik dat ook in mijn eigen proces. Het is alsof elke nieuwe levensfase die ik inga weer een nieuwe laag van verwerking of heling met zich meebrengt. Wat op het moment zelf soms voelt als een terugval, blijkt later soms een diepere ontmoeting met dezelfde pijn. Een ontmoeting waarin telkens ook weer nieuwe heling mogelijk wordt.

Wanneer oude pijn terugkeert, kan dat ook betekenen dat er nu meer draagkracht, stabiliteit en veiligheid is ontstaan. Waardoor er ruimte komt om een deel of traumatische ervaring te ontmoeten dat eerder nog te overweldigend was.

Er wordt steeds opnieuw teruggekeerd naar dezelfde oude pijn, maar met andere ogen en met nieuwe kennis. Daardoor verandert ook de betekenis van wat er gebeurd is. Niet doordat de gebeurtenis uit het verleden verandert, maar doordat onze relatie ermee verandert. 

We komen opnieuw langs dezelfde plekken, maar niet meer als dezelfde persoon.