Ode aan de weerstand

Weerstand wordt in therapie vaak gezien als iets wat de voortgang belemmert. Wanneer een cliënt niet bereid is om bepaalde dingen te doen, te vertellen of huiswerkopdrachten te maken, wordt er al snel gewezen naar de weerstand van de cliënt.

Weerstand wordt dan benaderd als iets dat doorbroken of uitgedaagd moet worden. De druk wordt opgevoerd en wanneer de weerstand aanhoudt, wordt de behandeling regelmatig beëindigd. Daarmee komt de verantwoordelijkheid voor het niet slagen van de behandeling bij de cliënt te liggen. Veel cliënten houden hier het gevoel aan over dat het aan hen ligt dat de therapie niet slaagt. Dit voedt schuldgevoel en schaamte, gevoelens die vaak al aanwezig waren.

Bijna nooit wordt weerstand gezien als wat het in essentie is: een nuttige en waardevolle vorm van bescherming.

Bij fysieke ziekte gebruiken we het woord weerstand heel anders. Dan verwijst het naar het vermogen van het lichaam om zichzelf te beschermen tegen schadelijke invloeden van buitenaf. We erkennen dat het lichaam doet wat nodig is om te overleven.

Waarom kijken we bij psychisch lijden dan zo anders naar weerstand?

Wat in therapie vaak als weerstand wordt benoemd, is geen tegenwerking, maar een signaal dat er nog onvoldoende veiligheid wordt ervaren.

Binnen Internal Family Systems wordt weerstand begrepen als de activiteit beschermende delen die het systeem proberen te behoeden voor pijn, overweldiging of hertraumatisering.

Vanuit een polyvagaal perspectief kun je zeggen dat weerstand ontstaat wanneer wat er in het moment gebeurt, of dreigt te gebeuren, het zenuwstelsel uit regulatie dreigt te brengen. 

Weerstand is dan een poging om grip te houden op veiligheid.

Wanneer we deze bescherming proberen te doorbreken of te omzeilen, versterken we vaak het alarm. Het systeem leert opnieuw dat er niet geluisterd wordt en dat grenzen worden genegeerd. Juist bij cliënten met complex trauma, bij wie veiligheid en afstemming vaak eerder ontbraken, kan dit de overtuiging verdiepen dat zij ‘te moeilijk zijn’ of falen in behandeling.

Weerstand vraagt om nieuwsgierigheid en erkenning. Door ons naar deze bescherming toe te wenden, nieuwsgierig te worden naar de zorgen en deze serieus te nemen, ontstaat vaak meer veiligheid en ontspanning.

Ik kan me nog goed herinneren dat ik in therapie voor het eerst hoorde: “Sorry, ik ging te snel voor je.” Het was de eerste keer dat een therapeut excuses aanbood en vervolgens mijn tempo volgde. Hierdoor kon ik ook milder worden naar mijn eigen verdediging bij overweldiging, in dit geval dissociatie. Het gaf iets belangrijks aan waarnaar geluisterd werd. Dat moment was op zichzelf een herstellende ervaring.

Weerstand is geen blokkade op de weg naar herstel, het is onderdeel van de weg. Daarmee is het een waardevol onderdeel van de behandeling. Weerstand is een richtingaanwijzer die ons iets belangrijks vertelt, als we bereid zijn te luisteren.